أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
303
قانون ( فارسى )
تاثير نوشابهها : نوشابهها داراى ويژگىهائى هستند ؛ زيادهروى در آنها منشاء چنان حالاتى براى نبض نيست كه از زيادهروى در غذا حاصل مىشوند . افراط در نوشابهها اختلاف نبض را در پى دارد ولى نه چنان زياد كه اهميت شايانى داشته باشد ، زيرا گوهر نوشابه داراى تخلخل ، لطافت ، رقت و سبكوزنى است . اگر نوشابه موجب افزايش سردى در مزاج شود ، سبب مىشود كه نبض برابر با سرعت كنش آن كوچك و متفاوت و كند شود ، همچنانكه اين تاثيرات از هر سردى بر آن وارد مىشود . اگر نوشابه خنككننده در بدن به حالت گرمى درآيد آنچه را كه بر اثر سرديش ساخته است تقريبا از بين مىبرد . اگر نوشابه در حالت گرمى به بدن وارد شود ، از آنجا كه از غريزه زياد دور نيست تحليل سريع روى مىآورد . ولى اگر نوشابهء گرممزاج به حالت سردى در درون نفوذ كند از سردىهاى ديگر زيانآورتر است ، زيرا سرد شده از سرد گرم نشده ديرتر گرم مىشود و قبل از آنكه گرم شود به بدن نفوذ مىكند و زيان فراوانى در پى دارد ، بويژه براى بدن كسانى كه به زيان - آورى سردى آمادهء تاثيرپذيرى باشند . ولى اگر به حالت سردى نفوذ نكند بلكه بعد از گرم گشتن نفوذ نمايد زيانش كمتر است ، زيرا طبيعت در توزيع و پراكندن و گداختن آن دستبكار مىشود . ليكن در حالت اول كه به حالت سردى در بدن نفوذ مىكند ممكن است قبل از آنكه طبيعت به خود بجنبد و او را دستكارى نمايد ، آن بر طبيعت دست يابد و در جاى خود بنشاند و نيروى طبيعت را فرونشاند . اين بود تاثير نوشابه زيادتر از حد و گرم و سرد بر بدن و نبض بدن . ليكن تقويت نبض بوسيله نوشابهها بحث جداگانهاى است ، زيرا نوشابه براى تندرستان مايهء نيرو است و از آنجا كه گوهر روح را بسرعت فزونى مىدهد به آن تروتازگى مىبخشد . خنك كردن و گرمى دادن نوشابهها هرچند براى بيشتر بدنها زيانهائى همراه دارد ، ليكن هريك از آنها شايد با نوعى مزاج سازگار و با نوع ديگرى ناسازگار باشد . مثلا بنا بگفتهء جالينوس كسانى كه سوء مزاج دارند از چيزهاى سردىبخش نيرو مىگيرند . آب انار همواره گرممزاجان را تقويت مىكند و آب انگبين هميشه براى سردىزدگان نيروبخش است . نوشابه از حيث گرمى مزاج و يا سردى مزاج براى گروهى سودمند است و براى عدهاى ناتوانىآور . اين موضوع مورد بحث ما نيست ؛ گفتار ما درباره نيروئى است كه از نوشابه